В статье рассматриваются виды присяги в системе обычного права казахов, их историко-культурное значение, функции и особенности процесса принесения. Обычное право, или «адат», сформировавшееся на основе многовековых традиций и обычаев, регулировало широкий спектр общественных отношений, включая политическую, военную, семейную и договорную сферы. Присяга в этом контексте выполняла не только юридическую, но и сакральную функцию, выступая актом высокой нравственной и духовной ответственности. Особенно важным был обряд принесения присяги на верность хану, биям и родовым старейшинам, что символизировало лояльность, уважение к власти и укрепляло иерархическую структуру общества. Воинская присяга также имела большое значение — она сплачивала воинов, подчеркивала их долг перед родом и Отечеством. Присяга при заключении договоров между родами или отдельными лицами служила гарантией соблюдения обязательств, ее нарушение расценивалось как серьёзное преступление. Процесс принесения клятвы сопровождался особыми ритуалами — закалыванием жертвенного животного, произнесением клятвенных формул, прикосновением к оружию или земле предков. Нарушение присяги влекло за собой не только юридические санкции, но и глубокое общественное порицание, вплоть до изгнания из рода. Таким образом, присяга была мощным инструментом регулирования поведения, укрепления доверия и поддержания общественного порядка. Наследие клятв и присяг в казахском адате сохраняет актуальность и сегодня, находя отражение в современных правовых и этических нормах, принципах государственной службы и общественного управления. Мақалада қазақтардың әдеттегі құқық жүйесіндегі ант түрлері, олардың тарихи-мәдени маңызы, функциялары мен әкелу процесі қарастырылады. Кәдімгі құқық немесе "адат" дәстүрлі нормалар негізінде қалыптасты және саяси, әскери және келісімшарттық саланы қоса алғанда, қоғамдық қатынастардың кең ауқымын реттеді. Ант тек заңды құрал ғана емес, сонымен бірге қоғамның моральдық-адамгершілік негіздерін нығайтатын қасиетті акт болды. Хан мен ақсақалдарға адалдық антына, әскери ант пен шарттар жасасу кезіндегі антқа ерекше назар аударылады. Ант берудің салттық жағы, олардың құқықтық және әлеуметтік салдары талданады. Антты бұзу заңдық санкциялар мен қоғамдық айыптауға әкелетін ауыр құқық бұзушылық болып саналды. Қазақ құқығындағы анттың мұрасы бүгінгі таңда сот төрелігінің, қоғамдық сенім мен басқарудың заманауи қағидаттарында көрініс табуда өз маңызын сақтап отыр. The article examines the types of oaths in the Kazakh customary law system, their historical and cultural significance, functions and the process of taking them. Customary law, or "adat," was formed on the basis of traditional norms and regulated a wide range of public relations, including the political, military, and contractual spheres. The oath was not only a legal instrument, but also a sacred act that strengthened the moral foundations of society. Special attention is paid to the oath of allegiance to the Khan and the elders, the military oath and the oath at the conclusion of contracts. The article analyzes the ritual side of taking oaths, their legal and social consequences. Violating the oath was considered a grave offense, entailing legal sanctions and public censure. The legacy of the oath in Kazakh law remains significant today, reflected in modern principles of justice, public trust and governance.

https://doi.org/10.48081/BTOULaw3.2026/57-65

2026

Выпуск 3

В статье рассматриваются теоретические и практические аспекты внедрения искусственного интеллекта в систему образования. Анализируются основные возможности использования технологий искусственного интеллекта, направленные на повышение эффективности образовательного процесса, персонализацию обучения и расширение доступа к образовательным ресурсам. Особое внимание уделяется применению адаптивных образовательных платформ, интеллектуальных систем поддержки обучения и цифровых инструментов оценки знаний, способствующих формированию индивидуальных образовательных траекторий обучающихся. Наряду с преимуществами исследуются основные риски использования искусственного интеллекта в образовательной сфере, включая снижение уровня социальной коммуникации, усиление цифрового неравенства, изменение роли преподавателя и возникновение зависимости от технологических решений. Рассматриваются также вопросы обеспечения информационной безопасности, защиты персональных данных и соблюдения этических принципов при использовании интеллектуальных технологий. В результате исследования обосновывается необходимость обеспечения баланса между цифровой модернизацией образования и сохранением традиционных педагогических подходов. Определяются перспективные направления развития искусственного интеллекта в образовании, связанные с совершенствованием нормативно-правового регулирования, развитием цифровых компетенций педагогов и формированием этических стандартов его применения. Отмечается, что успешная интеграция технологий искусственного интеллекта возможна только при комплексном подходе, сочетающем технологические, правовые и педагогические механизмы регулирования. Подчеркивается необходимость подготовки педагогических кадров к эффективному использованию интеллектуальных цифровых решений в образовательной деятельности. Сделан вывод о том, что дальнейшее развитие искусственного интеллекта в сфере образования должно осуществляться с учетом принципов прозрачности, ответственности, защиты прав обучающихся и обеспечения высокого качества образования.

https://doi.org/10.48081/BTOULaw3.2026/5-20

2026

Выпуск 3

Мақалада жеке өмір институтының әлеуметтік-құқықтық жаратылысы мен маңызды сипаты қарастырылады. Жеке өмірге қол сұғылмаушылық құқығының негізгі құрамдас бөлігі, оны қорғаудың жаңа құқықтық мүмкіндіктерін әзірлеу тетігі жан-жақты сипатталған. Көптеген пікірлерді ескере отырып, жеке өмірге қол сұғылмаушылық құқығы бірқатар заңдылықтардан тұратын дербес құқықтық санат ретінде көрсетілген. Жеке өмірдің барлық жақтарын анықтау заң ғылымының түбегейлі міндеті болып табылатыны баса айтылады, себебі ол қолданыстағы заңнама үшін өте маңызды. Заңнамада нақты субъективті құқыққа нұсқаудың жоқтығына қарамастан, ол Қазақстан Республикасы қатысушысы болып табылатын халықаралық құқық нормаларында бекітілгендіктен, заңдылықтың жоқтығы деген сөз емес. Бұл ретте, адам құқықтарының Жалпыға бірдей Декларациясының ережелері келтірілген, олардың ішінен жеке өмірге қол сұғылмаушылық және оған құрмет жеке бас бостандығы мен оның шектелуінің бір көрінісі болып табылады. Мақала авторларының пікірінше, дәл осындай нормалар азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіде бекітілген. Нормативтік халықаралық актілерді талдау жеке өмірге қол сұғылмаушылық құқығы жеке адамға, тұрғын үйге қол сұғылмаушылық, ар-намыс пен абыройды қорғау құқығы сияқты басқа да сабақтас құқықтармен кешенді түрде қарастырылатынын көрсетеді. «Жеке өмір» ұғымы Қазақстан Республикасы заңнамасының призмасы арқылы қарастырылған, мұнда жеке өмірге қол сұғылмаушылық құқығының мазмұны және оның ҚР Конституциясында бекітілген азаматтардың басқа да жеке құқықтарымен байланысы туралы түсінікті қалыптастыру маңызды болып табылады. Халықаралық актілерде бекітілген және Қазақстан Республикасының Конституциясында көрініс тапқан ережелерге ерекше назар аударылды. Мақала авторлары мазмұндағандай, жеке өмірге қол сұғылмаушылық құқықтарын құқықтық қорғау, ең алдымен, конституциялық кепілдіктерді белгілеу арқылы жүзеге асырылады. Бұл зерттеу жеке тұлғаның субъективті құқықтарының жалпы көлемі контекстінде жеке өмір институтының эволюциясын анықтауға мүмкіндік беретін тарихи-құқықтық, салыстырмалы-құқықтық және жүйелік тәсілдерді қолдануға негізделген. Жұмыс авторларының тұжырымы бойынша, жеке өмірге қол сұғылмаушылық құқығы адам мен азаматтың басқа құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асыруға, жеке тұлғаның шығармашылық дамуына, қоғам мен мемлекеттің демократиялануына ықпал ететін қазіргі демократияның маңызды шарты болып табылады.

https://doi.org/10.48081/BTOULaw3.2026/66-78

2026

Выпуск 3

Статья посвящена анализу деятельности должностных лиц контрольно-надзорных органов и механизмов их взаимодействия с институтами общественного контроля в сфере миграции. Цель исследования состоит в определении основных направлений государственного контроля за миграционными процессами, выявлении проблем межведомственного взаимодействия и оценке возможностей участия общественных институтов в обеспечении законности и защите прав мигрантов. Методологическую основу составили формально-юридический метод, анализ нормативных правовых актов Российской Федерации, обобщение научной литературы и систематизация функций органов, участвующих в миграционном контроле. Рассмотрены полномочия подразделений МВД России по вопросам миграции, органов прокуратуры, налоговых органов, Роструда и иных контрольно-надзорных структур. Показано, что эффективность государственного контроля зависит не только от разграничения компетенции и согласованности действий органов власти, но и от прозрачности процедур, доступности механизмов обратной связи и взаимодействия с общественными организациями. Выделены формы общественного участия: мониторинг, общественные консультации, информационное сопровождение, правозащитная деятельность и совместные программы по адаптации и интеграции мигрантов. Сделан вывод о необходимости совершенствования правового регулирования, укрепления межведомственной координации и развития устойчивых механизмов взаимодействия государства и гражданского общества в миграционной сфере.

https://doi.org/10.48081/BTOULaw3.2026/21-30

2026

Выпуск 3

Мақалада Қазақстан Республикасында сотқа дейінгі тергеу барысында кінәсіздік презумпциясы қағидатын іске асыру мәселелері зерттеледі. Осы қағидаттың нормативтік мазмұны, оның дәлелдеу ауыртпалығын бөлумен байланысы, Ақтау мән-жайларын тексеру міндеті, процестік мәжбүрлеу шараларын қолдану, сондай-ақ прокурорлық қадағалау мен сот бақылауын жүзеге асыру ашылады. Қазақстан Республикасы Конституциясының, Қазақстан Республикасы қылмыстық іс жүргізу кодексінің, халықаралық стандарттардың, Бас прокуратураның ресми материалдарының және ғылыми жарияланымдардың ережелері негізінде күдіктінің құқықтарын қамтамасыз етуге әсер ететін құқықтық және ұйымдастырушылық факторлар талданады. Айыптау нұсқасын мерзімінен бұрын бекітудің, алибиді жеткіліксіз тексерудің және өзге де ақтайтын мән-жайлардың, мойындау айғақтарына шамадан тыс бағдарланудың және сот айыптау үкімі заңды күшіне енгенге дейін күдіктіні кінәлі деп жариялаудың практикалық тәуекелдері анықталады. Қорғау жағына кінәсіздікті дәлелдеу міндетін жүктеуге және дәлелдемелерді жан-жақты бағалаудың маңыздылығына ерекше назар аударылады. Статистикалық деректер азаматтарды қылмыстық қудалау орбитасына негізсіз тартудың алдын алудағы қылмыстық процестің үш буынды моделінің рөлін бағалау контекстінде қаралады. Баламалы тергеу нұсқаларын құжаттау мен тексеруді жетілдіру, прокурорлық сүзгі мен сот бақылауының тиімділігін арттыру, тергеу сапасының статистикалық критерийлерін нақтылау және құқық қорғау органдарының жария коммуникацияларының дұрыстығын қамтамасыз ету бойынша шаралар ұсынылады. Тергеу нәтижелерін жеке құқықтардың сақталуын, іс жүргізу шешімдерінің дұрыстығын және бұзушылықтарды уақтылы жоюды ескере отырып бағалау қажеттілігі негізделеді. Кінәсіздік презумпциясын ресми жариялаудан оны сотқа дейінгі іс жүргізудің барлық кезеңдерінде дәйекті іске асыруды қамтамасыз ететін өлшенетін процестік кепілдіктер жүйесіне көшу қажеттілігі туралы қорытынды жасалды.

https://doi.org/10.48081/BTOULaw3.2026/31-44

2026

Выпуск 3

Современное развитие миграционных процессов сопровождается усложнением форм незаконного перемещения лиц и формированием устойчивых каналов нелегальной миграции. Особую общественную опасность представляет деятельность, связанная с организацией незаконного въезда, выезда и перемещения лиц по территории государства, поскольку она способна приобретать организованный и транснациональный характер. В подобных случаях противоправная деятельность выходит за пределы единичного нарушения миграционного законодательства и затрагивает установленный порядок государственного управления, пограничную и миграционную безопасность. Актуальность исследования обусловлена необходимостью совершенствования уголовно-правовых механизмов противодействия наиболее опасным формам организации незаконной миграции. В Республике Казахстан ответственность за данное деяние установлена статьей 394 Уголовного кодекса. Наиболее квалифицированный состав охватывает совершение преступления преступной группой либо наступление тяжких последствий и предусматривает наказание в виде лишения свободы на срок от пяти до десяти лет. В соответствии с действующей классификацией такое деяние относится к категории тяжких преступлений, что обусловливает научную дискуссию относительно возможности усиления ответственности за наиболее общественно опасные формы организации незаконной миграции. Цель исследования заключается в уголовно-правовом анализе организации незаконной миграции, установлении факторов ее повышенной общественной опасности и определении предпосылок для дальнейшей дифференциации уголовной ответственности. Теоретическая значимость исследования состоит в развитии научных представлений о месте организации незаконной миграции в системе преступлений против порядка управления, а практическая значимость связана с возможностью использования полученных результатов при совершенствовании уголовного законодательства и практики его применения.

https://doi.org/10.48081/BTOULaw3.2026/100-109

2026

Выпуск 3

В статье исследуется доктрина четырех свидетелей (шахада) как ключевой доказательственный стандарт в делах категории худуд – преступлений, за совершение которых Коран устанавливает фиксированные наказания. Цель исследования состоит в комплексном анализе теоретических оснований, процессуальных механизмов и практики применения данной доктрины в современных правовых системах исламских государств. Автор раскрывает эпистемологический и философский фундамент требования четырех свидетелей, связывая его с принципом ситр (сокрытия греха), доктриной казф и институтом тазкия аш-шухуд. На основе сравнительного анализа судебной практики Пакистана, Нигерии, Саудовской Аравии, а также ИГИЛ и современного Афганистана выявлены два полярных вектора обращения с доктриной: ее охранительное развитие через механизмы шубха и тазир в институционализированных правовых системах и ее декларативная инструментализация в условиях вооруженных формирований. Особое внимание уделено совместимости ДНК-тестирования и цифровых доказательств с классическим шариатским доказательственным правом, а также реформистским концепциям, опирающимся на мака̄сид аш-шари'а. Сделан вывод о том, что доктрина четырех свидетелей изначально выполняет охранительную, а не карательную функцию и допускает адаптацию к требованиям современного судопроизводства без нарушения ее субстантивного содержания.

https://doi.org/10.48081/BTOULaw3.2026/87-99

2026

Выпуск 3

Ұсынылған зерттеу мақаласында Қазақстан Республикасының азаматтық құқығындағы шарттық міндеттемелерді құқықтық реттеу мен орындаудың өзекті мәселелеріне кешенді теориялық-құқықтық және қолданбалы талдау жүргізіледі. Зерттеудің мақсаты – азаматтық-құқықтық шарттарды жасасу, өзгерту, тоқтату және тиісті түрде орындау процестерін реттейтін ҚР Азаматтық кодексінің нормаларындағы жүйелік олқылықтар мен құқықтық коллизияларды анықтау, сондай-ақ отандық заңнаманы модернизациялау бойынша ғылыми негізделген ұсыныстарды әзірлеу. Жұмыс барысында формальды-догматикалық, салыстырмалы-құқықтық және жүйелік-құрылымдық әдістер, сондай-ақ Қазақстан Республикасының сот практикасын терең талдау әдісі қолданылды. Зерттеуде шарт бостандығы принципі мен императивті заңнамалық шектеулердің арақатынасы мәселелері, шартты орындаудан біржақты бас тарту проблемалары, сондай-ақ шарт талаптарын мән-жайлардың айтарлықтай өзгеруіне бейімдеу тетіктері (rebus sic stantibus доктринасы) егжей-тегжейлі қаралды. ҚР Жоғарғы Сотының, жергілікті соттардың сот практикасын және шетелдік юрисдикциялардың тәжірибесін талдау негізінде азаматтық айналымның икемділігін арттырып, шарттық қатынастарға адал қатысушыларды қорғау үшін заңнамаға өзгерістер енгізу қажеттілігі негізделген. Зерттеу нәтижелері шарттық тәртіпті нығайтуға, құқықтық белгісіздікті жоюға және кредиторлардың құқықтарын қорғау тетіктерін оңтайландыруға бағытталған ҚР Азаматтық кодексінің баптарына енгізілетін түзетулердің нақты тұжырымдамаларын қамтиды.

https://doi.org/10.48081/BTOULaw3.2026/45-56

2026

Выпуск 3

Мақала Қазақстан Республикасындағы нотариат институтының қазіргі даму кезеңіндегі өзекті құқықтық және тәжірибелік мәселелерін кешенді зерттеуге арналған. Зерттеудің өзектілігі нотариаттың азаматтар мен заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың маңызды тетігі, сондай-ақ даулардың алдын алуға және сот жүктемесін азайтуға ықпал ететін алдын ала сот әділдігі институты ретіндегі рөлінің күшеюімен айқындалады. Зерттеудің мақсаты – Қазақстан Республикасындағы нотариат қызметінің қазіргі мәселелерін анықтап, қолданыстағы заңнама мен нотариаттық тәжірибені жетілдіруге бағытталған ұсыныстар әзірлеу болып табылады. Зерттеу барысында нормативтік-құқықтық, салыстырмалы-құқықтық, жүйелік және логикалық талдау әдістері қолданылды. Мақалада атқарушылық жазбаларды жасау кезіндегі «даусыздық» қағидатын қамтамасыз ету мәселелері, нотариаттық қызметті цифрландырудың құқықтық және ұйымдастырушылық аспектілері, Бірыңғай нотариаттық цифрлық жүйені дамыту, электрондық дәлелдемелерді қамтамасыз ету, нотариустардың кәсіби жауапкершілігі және мемлекеттік бақылау тетіктерін жетілдіру мәселелері қарастырылады. Зерттеу нәтижесінде атқарушылық жазбалардың даусыздық критерийлерін нақтылау, цифрлық нотариаттық қызметтердің қауіпсіздігі мен қолжетімділігін қамтамасыз ету, нотариаттық цифрлық мұрағатты дамыту және тәртіптік тәжірибені біріздендіру қажеттігі негізделеді. Зерттеудің практикалық маңызы ұсынылған тұжырымдар мен ұсыныстардың нотариаттық қызметті құқықтық реттеуді жетілдіруде, құқық қолдану тәжірибесінде және нотариат саласындағы одан әрі ғылыми зерттеулерде пайдаланылу мүмкіндігімен анықталады.

https://doi.org/10.48081/BTOULaw3.2026/79-86

2026

Выпуск 3

В статье рассматриваются современные тенденции развития природоресурсного законодательства Республики Казахстан. Проведен анализ по основным изменениям и дополнениям, внесенным в экологическое, водное, земельное, лесное законодательство, а также законодательство о недрах и недропользовании в 2025–2026 годах. Особое внимание уделяется принятию нового Водного кодекса Республики Казахстан, совершенствованию правового регулирования недропользования, усилению механизмов охраны водного фонда и экологических требований, а также дальнейшему формированию принципов рационального и устойчивого использования природных ресурсов. Сделана попытка выявить основные проблемы правоприменения и рассмотреть направления дальнейшего совершенствования природоресурсного законодательства. Подчеркивается, что Природоресурсное законодательство играет ключевую роль в современном праве, регулируя порядок использования, владения и управления природными богатствами, такими как земля, недра, воды, леса и животный мир). Главные задачи и роль природоресурсного законодательства: экономический баланс - определяет правила рационального извлечения ресурсов для обеспечения потребностей без истощения запасов. Охрана и воспроизводство: устанавливает лимиты, квоты и правила восстановления изъятых природных объектов. Закрепить право собственности: формы собственности на природные ресурсы (государственную, частную) и порядок их предоставления в пользование.

https://doi.org/10.48081/BTOULaw3.2026/110-122

2026

Выпуск 3